ผู้เขียนบทความ รองศาสตราจารย์ ทันตแพทย์ ดร. ทศพล ปิยะปัทมินทร์
ภาวะลิ้นดันฟัน (Tongue thrusting) คือ ภาวะที่ลิ้นซึ่งอยู่ในระหว่างพูดหรือกลืนอาหาร-น้ำลาย ไปสัมผัสกับฟันซี่ใดซี่หนึ่ง (หรือหลายซี่) ที่อยู่ด้านหน้าต่อฟันกราม ในทางทันตกรรมจัดฟัน ถือว่าภาวะลิ้นดันฟันเป็นรูปแบบการกลืนของทารก ซึ่งยังหลงเหลืออยู่ในบางคน
ภาวะลิ้นดันฟัน สามารถแบ่งไดเ้ป็น 4 ประเภท คือ
ประเภทที่ 1: เป็นลักษณะปกติทางสรีรวิทยา คือภาวะลิ้นดันฟันในทารก
ประเภทที่ 2: ภาวะลิ้นดันฟันที่พบในบางคนที่ลิ้นมีขนาดใหญ่
ประเภทที่ 3: เป็นภาวะลิ้นดันฟันที่เกิดจากพฤติกรรมการปรับตัว เพื่อให้ด้านหน้าของช่องปากปิดได้ในระหว่างกลืน
ประเภทที่ 4: ภาวะลิ้นดันที่ปรากฏเป็นนิสัย แม้ว่าการสบฟันผิดปกติจะได้รับการรักษาไปแล้วก็ตาม
สาเหตุของภาวะลิ้นดันฟัน ซึ่งสามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่ม
สาเหตุกลุ่มแรก : เป็นปัจจัยทางกรรมพันธุ์ ซึ่งโดยปกติแล้ว ลักษณะทางกายวิภาคหรือระบบประสาทร่วมกล้ามเนื้อในบางราย อาจแปรไปจากปกติได้ เช่นกรณีที่กล้ามเนื้อรอบริมฝีปากทำหน้าที่ผิดปกติ
สาเหตกลุ่มที่สอง : เป็นลักษณะนิสัยของคน ๆ นั้นเอง โดยที่บางปัจจัยอาจชักนำให้เกิดภาวะลิ้นดันฟันได้้ เช่น คุณพ่อ- คุณแม่ บางรายที่ใช้ขวดนมซึ่งส่วนปลายของจุกยางใหญ่เกินไป (เพื่อให้น้ำนมไหลออกมาได้เร็วและง่าย) ก็จะทำให้เกิดลักษณะภาวะลิ้นดันฟันได้ภายหลังจากที่บุตรโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว
– เด็กที่ดูดนิ้วเป็นระยะเวลานานหลาย ๆ ปี
– เด็กที่มีต่อมทอนซิลอักเสบ หรือมีการติดเชื้อของทางเดินหายใจส่วนบน เป็นระยะเวลานาน ๆ
– เด็กที่มีเหงือกอักเสบ หรือปวดฟันเป็นระยะเวลานาน ๆ ก็อาจเกิดภาวะลิ้นดันฟัน เพื่อหลีกเลี่ยงแรงที่จะไปกระทำต่อเหงือกหรือฟันบริเวณนั้น
ภาวะลิ้นดันฟันจะมีผลอะไรต่อฟัน? และหากมีภาวะลิ้นดันฟันแล้วควรทำอย่างไร?
ภาวะลิ้นดันฟันส่งผลให้ฟันหน้าบนเอียงมาด้านหน้ากว่าปกติ และเกิดช่องว่างระหว่างฟันหน้าบนด้วยในขณะที่ฟันหน้าล่างอาจเอียงมาด้านหน้ากว่าปกติ หรืออาจจะล้มมาทางลิ้นก็ได้ นอกจากนี้อาจพบภาวะฟันหน้าสบเปิด และ/หรือภาวะฟันหลังสบไขว้ก็ได้
หากพบว่ามีภาวะลิ้นดันฟันแล้ว โดยทั่วไปแล้วทันตแพทย์จะดำเนินการตามลำดับ คือ
ลำดับแรก : สอบถาม/ค้นหาปัญหา/นิสัยที่ก่อให้เกิดภาวะลิ้นดันฟัน ร่วมกับสอนวิธีการกลืนและการวางตำแหน่งที่ถูกต้องของลิ้น
ลำดับที่ 2: หลังจากดำเนินการในลำดับแรกแล้วทันตแพทย์จะให้ผู้ป่วยฝึกกลืน และฝึกวางลิ้นให้อยู่ ณ ตำแหน่งที่ถูกต้อง ทั้งนี้ทันตแพทย์อาจใช้้เครื่องมือเพื่อแก้ไขนิสัย หรือตำแหน่งที่ไม่ถูกต้องของลิ้นร่วมด้วย
ลำดับที่ 3: ทันตแพทย์อาจใช้เครื่องมือทางทันตกรรมจัดฟัน (ซึ่งอาจเป็นชนิดติดแน่น หรือ ชนิดถอดได้) เพื่อแก้ไขลักษณะการสบฟันผิดปกติของผู้ป่วย ทั้งนี้ การใช้เครื่องมือชนิดใดนั้น จะขึ้นกับผู้ป่วยแต่ละราย